…voor inspiratie, levenswijsheid en bezinning

Soefi Muziek door Dina Lahlou*

Sama’a is voedsel voor de ziel. ” (Citaat uit de Tadhkirah).

(Vertaler:  Sama’a  is een Soefi ceremonie die wordt uitgevoerd als Dhikr. Sama’a betekent “luisteren”, Dhikr betekent “herinnering”. Tadhkirah is een Arabisch woord voor “memorandum” of “aansporing”. Deze term wordt vaak gebruikt als aanduiding in de titel van literaire gezaghebbende geschriften of samenvattingen).

Geluid en muziek nemen een belangrijke plaats in in het leven van de meeste soefi’s. Het zijn hulpmiddelen voor de gelovige om dichter bij God te komen, en om het fysieke rijk op te laten gaan in de spirituele wereld door het hart te polijsten en het spirituele aspect van de mens -boven de fysieke staat van zijn- te versterken.

Niet alle scholen benadrukken dit echter. Dhikr, of God’s herinnering, “Mawlid Annabawi”, zijn lofprijzingen en zegeningen van de profeet waar soefi’s zich op concentreren. Afhankelijk van de verschillende “Tarikats”, (gedachtescholen), wordt dat hardop gedaan of in de stilte van het hart. Een Dhikr wordt ook beschouwd als een vorm van meditatie om je met God te verbinden en de goddelijke energie in de wereld van het stof te brengen. “Mawlid”  is voor sommigen de uitdrukking van liefde die men voor de profeet heeft. Door sommigen kunnen Zijn eigenschappen worden vereerd, en om aan God te getuigen dat Hij de boodschap heeft verkondigd die Hem was toevertrouwd om de mensheid te kunnen bevrijden.

Soefi muziek wordt niet alleen beoefend ter gedachtenis aan God en de profeet. Sommige scholen gebruiken de vibraties die van deze muziek uitgaan om vanuit het wereldlijke rijk te transcenderen naar het spirituele rijk. Voor Soefi mystici is elke ervaring anders en lijkt geen enkele sessie op de andere. Of het om zingen gaat, of om luisteren of wervelen, Soefi muziek raakt de ziel van de mystieke Moslim en maakt het bewustzijn van zijn ziel wakker. Vanuit deze kwaliteit wordt de fysieke wereld overstegen en wordt soms vereniging van de ziel met God bereikt.

 Jalal Al-Din Rumi**

Er komt een diepgaande spirituele verbinding tot stand, en de Soefi laat alle wereldlijke gehechtheden los, om op te kunnen gaan in Gods licht en kracht.  Soefi muziek wordt te gemakkelijk gekwalificeerd als “soul-muziek” voor Islamitische mystici.

Hoewel de rol van muziek in de Islam een controversieel onderwerp is, en door sommige “Mullahs” wordt veroordeeld, is het voor de Soefi een weg naar verdere spirituele ontwikkeling, en een middel waarmee de menselijke ziel mogelijk het goddelijke kan benaderen. Tijdens Soefi bijeenkomsten spelen muziek en dans een heel belangrijke rol. Dhikr wordt in de Koran vaak genoemd, en is voor de Soefi is het hoofdbestanddeel van zijn religieuze en spirituele beoefening. Dhikr polijst het hart van de gelovige om zich zuiverder en helderder op God te kunnen bezinnen.

Of het zingend is of fluisterend , of in de stilte van het hart, Dhikr  is voor alle Soefi’s een dagelijkse beoefening van bezinning en meditatie, uitsluitend gericht op God. Afhankelijk van de “Tarikat” kan het worden uitgevoerd in een muzikaal ritme, met of zonder instrumenten, of met liederen die de Profeet Mohamed prijzen (MPBUH).

(Vertaler: MPBUH is een acroniem dat staat voor “May Peace Be Upon Him”, een gevleugeld gezegde dat wordt gereciteerd na het noemen van de naam van Allah of Mohammed , of van een andere gerespecteerde profeet).

Het belangrijkste instrument van de Soefi’s uit het Oosten, (Iran /Anatolië / Oezbekistan /Pakistan),  is de “Nay”. Het is het symbool van de menselijke ziel die totaal leeg moet zijn, zodat de ziel kan resoneren. Deze rietfluit van de Soefi’s drukt ​​door zijn leegte een heel belangrijk symbool uit: als de menselijke ziel het Goddelijke wil benaderen, en zich ermee wil verbinden, moet de ziel leeg en zuiver zijn, om een ​​kanaal en ontvanger te zijn voor het Goddelijke.

De essentie van het Soefisme en de verbinding die het heeft met muziek, wordt indrukwekkend uitgedrukt in de openingswoorden van de “Masnavi i Ma navi”, de “spirituele coupletten” die meer dan 700 jaar geleden werden geschreven door de beroemde Soefi dichter en wijsgeer **Jalal Al-Din Al-Rumi:

(Vertaler: je kunt Rumi’s 483 pagina’s dikke Engelstalige boek in pdf hier lezen).

De rietfluit geldt als metafoor voor de mens die zich afgescheiden voelt van zijn oorsprong, en volgens de soefi’s, van zijn ware aard. De rietfluit uit Rumi’s gedicht wordt nog altijd bespeeld. Een beroemd fragment:

“Luister naar het lied van de rietfluit,
hoe het vertelt en hoe het klaagt,
gekweld door de pijn van het afscheid.
Sinds ik gesneden werd
uit het riet van mijn vaderland,
huilt heel de wereld mee op mijn klanken.
Ik zoek een hart, ook gebroken door
scheidingsverdriet, aan wie ik kan vertellen
over de pijn van de scheiding.
Iedereen die ver verwijderd is van zijn bron
verlangt ernaar om herenigd te worden.” 

Poëzie van Rumi verwijst vaak naar het verlangen dat elke toegewijde voelt. De pijn van scheiding van zijn bron, van God, is ook een kernonderwerp van  veel Soefi teksten en muziek; vandaar het verlangen om zich te herenigen en “op te lossen” in de liefde van het Goddelijke.

Een ander instrument dat vaak door Soefi’s wordt gebruikt, vooral in het Westen zoals in Marokko, is de “Bendir” of snaartrommel. Het wordt gebruikt om een ​​repetitief geluid voort te brengen dat de luisteraars in een trance kan brengen. Afrikaanse Soefi muziek maakt gebruik van terugkerende geluiden in combinatie met ritmische tonen. Het klinkt als een melodie die het ritme volgt van de “levenspuls” in al zijn verschillende stadia. Of zoals sommigen ook zeggen, de beweging van de oceaan in alle weersomstandigheden: zonnig, stormachtig, oneindig, eindeloos, repetitief bewegend, maar die toch onder het oppervlak op een heel subtiele manier kalm en krachtig is. Net als onze wereld vormt het één eenheid, en is toch geïntegreerd in zijn verscheidenheid.

Je kunt niet over Soefi muziek praten zonder naar de belangrijkste landen te verwijzen. Van de Zon van Afrika en de kusten van de Atlantische Oceaan, tot de bergen van Pakistan en Iran, wordt de diversiteit van Soefi muziek verrijkt door alle culturen die het doorkruist. In Egypte, Palestina , Syrië, Turkije/ Anatolië, Perzië, Oezbekistan en India. De Gnaouas en de Issawas van Marokko, Musa Dieng Kala van Senegal, de Ahl-Al-Haqq van Koerdistan, Al-Kindi en Hamza Shakkur van Syrië, en Sohrab Fakir uit de provincie Sindhi in Pakistan, om er maar een paar te noemen. Het zijn onze hedendaagse beoefenaren van de traditie van de Soefi muziek die teruggaat tot Bilal, de vriend van de profeet.

* Dina Lahlou is een Marokkaans Jordaanse lerares die in Amman woont.
Site van Dina Lahlou: http://dinalahlou.com/en/

Voorbeeld van een Marokkaans Soefi concert op Youtube: https://www.youtube.com/watch?v=igGHjXsnPoM

Vertaling artikel: Hansjelle Dijkstra

Over de auteur

Gastauteurs

› Lees meer over Gastauteurs