Op Hemelvaartsdag las ik in NRC een artikel over boeren die geconfronteerd worden met de strenge regels die de provincie Utrecht oplegt aan de veeteelthouders, zoals boeren tegenwoordig worden genoemd.

Boeren behoren collectief gezien van oorsprong tot de meest betrouwbare mensen binnen onze samenleving, iets wat ook duidelijk naar voren kwam in het artikel. Dat heeft ermee te maken dat hun beroep één van de oudste beroepen ter wereld is en evolutionair voortkomt uit het jagers-verzamelaars tijdperk uit de oudheid.

In het Neolithicum verbonden de boeren zich symbolisch met het archetype van de stier, waar Venus over heerst. De jagers-verzamelaars werden meer gedreven door de planeten Venus en Mars, omdat zij moesten strijden en jagen (Mars) om gevoed te worden (Venus), terwijl het jagen voor boeren in principe niet langer noodzakelijk was. Evolutionair gezien werd er door deze overgang een keuze gemaakt voor Venus, waardoor Mars als het ware in het onbewuste terechtkwam. Bij de jagers-verzamelaars waren beide energieën nog bewust aanwezig. En juist dát is waar veel boeren met grote veestapels tegenwoordig mee worstelen.

Mars ligt verborgen in het feit dat deze dieren uiteindelijk vaak voor massale slacht worden aangeboden, maar veel boeren ervaren dat niet direct, omdat dit proces plaatsvindt in de slachthuizen en daardoor gemakkelijker verdrongen wordt. Veelal zijn zij sterk gericht op het economisch (Venus) het hoofd boven water houden om te kunnen overleven. Daardoor komt de strijd van de jagers-verzamelaars — hun oorspronkelijke voorgeschiedenis — vanuit het onbewuste weer naar boven. Symbolisch zie je dit ook terug in de omgekeerde Nederlandse vlaggen waarmee protest wordt gevoerd: de wereld op zijn kop.

Tuindersfamilie

Ikzelf kom uit een tuindersfamilie en heb mijn vader al vroeg zien evolueren naar iemand die diep nadacht over hoe wij met de aarde behoren om te gaan. Dat bewustzijn miste ik in het artikel dat ik las. In de gedichten van mijn vader, die ik zo nu en dan met u deel, voel je steeds de ondertoon van zijn liefde voor de aarde en voor het leven.

Het dier is onlosmakelijk verbonden met de aarde. En de aarde transformeert; dat zien we onder andere terug in de klimaatverandering. Respect voor dieren vormt daar een wezenlijk onderdeel van. Wat daarbij bijzonder is, is dat er ook veel boeren zijn die wél veranderd zijn. Zo zijn er boeren die kalfjes niet langer direct bij de moeder weghalen en pas melk aanbieden wanneer de kalfjes gespeend zijn.

Ook mijn vader als diep traditioneel gelovige maakte ooit de overgang naar biologisch-dynamisch tuinieren en kwam daardoor innerlijk in beweging. Venus werd opnieuw verbonden met Mercurius. Op een andere wat minder bewustere manier zien we datzelfde principe terug in de grote veehandel, waarin economie en handel centraal staan; Mercurius is immers ook de planeet van handel en uitwisseling.

Rudolf Steiner stelde binnen zijn antroposofie dat de namen en geestelijke functies van Venus en Mercurius in de moderne astronomie ooit zouden zijn “verwisseld”. Volgens hem was dit geen vergissing, maar een bewuste esoterische omkering die binnen oude mysteriekringen zou zijn doorgevoerd. Bron Eenvoudig gezegd: het rustpunt en de vrede die wij nu met Venus verbinden, zouden oorspronkelijk meer bij Mercurius hebben gehoord. Mercurius krijgt dan een verbindende werking met Venus, de planeet van de harmonie en juist die verbindende kracht ontbreekt in deze tijd vaak.

Natuur

Wat we nu zien, is dat de aarde verandert: gletsjers verdwijnen doordat de aarde opwarmt en het milieu zwaar vervuild raakt. Dat vormt een uitnodiging om anders te kijken naar zaken die lange tijd vanzelfsprekend leken. Bezittingen en gewoontes transformeren naar een ander bewustzijnsniveau, waarin materialisme niet langer centraal kan blijven staan. En juist dát is waar wij als mensheid zoveel moeite mee hebben — en wellicht boeren nog iets meer, omdat zij van nature sterk verbonden zijn met vastigheid en continuïteit.

Ik ben dankbaar dat ik ben opgevoed met een “ander oog” voor hoe je met de aarde kunt omgaan. Of zoals mijn vader het zo treffend verwoordde in het laatste couplet van zijn allerlaatste gedicht Afstand nemen. Want wanneer je afstand neemt, zie je meer. Je raakt minder gebonden, waardoor veranderen gemakkelijker wordt.

Mijmerend sta ik op de toren,
Deze vinger wijst omhoog.
Uit een desolate toestand,
Ziende met een ander oog.