In de donkere dagen voor Kerstmis ontbreekt het vaak aan een hoopvolle zienswijze op de toekomst. Ik schreef daar in de vorige nieuwsbrief al over. Wanneer je kijkt naar het symbool van Kerstmis — Jozef en Maria met hun pasgeboren kind in de kribbe, met de os en de ezel die meekijken naar het nieuwgeboren leven — ontstaat er een vredig beeld.
De realiteit is helaas vaak anders wanneer je kijkt naar alles waarvoor we door vaak niet-competente instanties worden gewaarschuwd en wat ons bij voorbaat angstig maakt. Dit uit zich bijvoorbeeld in uitspraken die ik vorige week besprak in mijn nieuwsbrief, van de NAVO-voorzitter die waarschuwt voor oorlog, het noodpakket dat ieder huishouden in huis zou moeten hebben, het voortdurende controleren van onze gezondheid, bevolkingsonderzoeken en in het straatbeeld de peuter op zijn driewieler een beschermede helm draagt. Zo kan ik nog vele voorbeelden noemen die een kleine eeuw geleden nauwelijks speelden. Een extreem voorbeeld van angst dempend gedrag was toen Hendrik Colijn vlak voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog zei: ‘Gaat u maar rustig slapen’ (er komt geen oorlog!); met andere woorden: je kop in het zand steken voor onheilspellende gebeurtenissen is ook geen garantie…
Het lastige is dat wanneer angst wordt opgeroepen, er als tegenbeweging onverantwoordelijk gedrag ontstaat. Saturnus staat voor angst en het oppositionele teken, de Zon, voor zelfvertrouwen. En omdat de Zon zich in het onbewuste van de angst Saturnus bevindt, werkt dit zelfvertrouwen veelal inferieur. Zo is het altijd: bij afwezigheid van bewustzijn dan verschijnt automatisch het tegendeel in zijn negatieve vorm [C.G. Jung], met als doel uiteindelijk in het midden uit te komen.
Een schoolvoorbeeld van de schaamteloze tegenhanger van de angst voor vervuiling van de aarde werd vorige week geleverd door Femke Wiersma. Onder haar regie moest er meer mest worden uitgereden, willens en wetens ten koste van het oppervlaktewater. De symboliek is bijna grotesk, zo vlak voor Kerstmis. De dieren waarvan dit afval afkomstig is, leven in Nederland al jarenlang onder erbarmelijke omstandigheden in opfokhokken. Nu wordt ook hun afval de samenleving door de strot geduwd, vergezeld van de geruststellende boodschap dat het “echt allemaal wel meevalt” met de milieuschade.
Over het structurele dierenleed wordt gemakshalve gezwegen. Dat lijkt geen omissie, maar een bewuste keuze. Wiersma belichaamt daarmee een politiek reflex: angst ontkennen door haar te negeren, niet door haar onder ogen te zien. Haar onverantwoordelijke poging om boeren te vrijwaren van ongemak en verantwoordelijkheid verplaatst de angst slechts rechtstreeks richting milieu en volksgezondheid. Dat haar voorstel voor nieuwe wetgeving is afgewezen, is dan ook geen detail, maar pure noodzaak. Zo sluit de cirkel zich: wie angst weigert te erkennen, zaait haar elders in versterkte vorm.
Mijn echtgenoot, die huisarts was, had een gouden regel wanneer iemand angstig zijn spreekkamer binnenkwam. Hij begon altijd eerst over iets totaal anders dan de kwaal waarvoor men kwam — altijd iets positiefs. Had iemand bijvoorbeeld een hoge bloeddruk, dan liet hij zijn reactie na de eerste meting niet merken, zelfs niet bij een alarmerende waarde. Hij zei dan: ‘Het valt me niet tegen,’ en verder met het gesprek over positieve onderwerpen. Daarna mat hij opnieuw. Vrijwel altijd was de bloeddruk indrukwekkend gedaald, wat hij dan ook benoemde. Na nog een positief gesprek volgde vaak een derde meting, waarbij de bloeddruk meestal nóg verder was gedaald. Dit leerde hem dat positieve aandacht wonderen doet. Deze methode is tegenwoordig helaas onmogelijk, omdat een bezoek aan de huisarts standaard tien minuten mag duren.
Bedenk eens wat al die angst zaaiende boodschappen die we dagelijks voorgeschoteld krijgen met ons innerlijk leven doet. Of, zoals een vriendin laatst treffend tegen mij zei: ‘Het is allemaal angstporno’, en dat in een tijd waarin het erom gaat angst met een ander oog, (bewustzijn) te bekijken, of om met de filosoof Rudolf Steiner [1861-1925] te spreken: alles wat je overkomt, hoort bij je en daar moet je wat mee.
Juist in dagen dat het licht het van de duisternis heeft gewonnen, is het zo belangrijk om te kijken naar de symboliek van de kerststal die eigenlijk onder erbarmelijke omstandigheden plaatsvond Het is een plek waar mens en dier met elkaar verbonden zijn en waar hebzucht is verdwenen en liefde als kracht overblijft.
Een mooie Kersttijd gewenst en dertien inspirerende heilige nachten waar het midden een nieuwe plaats krijgt! En bovenal een mooi gezond nieuw jaar!